Tomasz Dolabella, malarz włoski działający w Polsce, urodził się ok. 1570 r. w Belluno, zmarł 27 I 1650 w Krakowie. Do Polski przybył w 1598 r. na zaproszenie króla Zygmunta III Wazy, polecony polskiemu władcy przez swego nauczyciela Paolo Vassilacchiego zw. Alliense. Był malarzem nadwornym Zygmunta III a po jego śmierci Władysława IV Wazy. Malował też na zlecenie klasztorów i kościołów oraz zleceniodawców indywidualnych. Dolabella miał swoją pracownie przy ul. Grodzkiej, a w 1618 wstąpił do krakowskiego cechu malarzy. Pierwsze małżeństwo z Agnieszką, córką znanego drukarza Andrzeja Piotrkowczyka przyspieszyło proces polonizacji artysty, jego drugą żoną była Jadwiga Łopacka z Krosna. Po śmierci pochowany został w krypcie kościoła dominikanów w Krakowie. Twórczość malarza w pierwszym okresie cechowały żywe kolory, bogactwo kompozycyjne, doskonałe odwzorowanie detali oraz światłocień charakterystyczny dla malarstwa weneckiego. Z czasem nastąpiło dostosowanie do polskich gustów, co doprowadziło do zmatowienie kolorów i zaniku gry światłem. Ponieważ twórczość Tomasza Dolabelli cieszyła się wielkim powodzeniem, często korzystał z pomocy uczniów, których udział zwiększył się od lat 30-tych XVII w. Jest to widoczne szczególnie przy tworzeniu prac wielkoformatowych, których malarz był prekursorem w Polsce. Artysta w czasie długiego życia pozostawił bardzo bogaty dorobek, idący w setki obrazów, nie zawsze najwyższej próby, co wynikało z pracy pobieżnej i zapewne pospiesznej. Niestety większość prac uległa z czasem zniszczeniu lub rozproszeniu m.in. podczas potopu szwedzkiego w latach 1655-60 oraz w czasie wielkiego pożaru Krakowa w 1850 r. Z zachowanych dzieł Dolabelli warto wymienić dwa  plafony, jeden w kieleckim Pałacu Biskupów Krakowskich ze sceną "Sądu Władysława IV nad arianami", drugi na na Zamku Wawelskim w Krakowie. W zbiorach wawelskich są też obrazy Dolabelli: "Bitwa pod Lepanto" oraz przypisywany artyście portret Stanisława Tęczyńskiego. Największe zespoły dzieł Dolabelli znajdują się w kilku krakowskich kościołach: Bożego Ciała, u kamedułów na Bielanach i w kaplicy św. Jacka u dominikanów. Inne obrazy oglądać można w kościele w Kraśniku oraz w Czernej. Tomaszowi Dolabelli przypisywany jest też obraz Chrystusa Ukrzyżowanego w ołtarzu głównym kościoła św. Mateusza w Mielcu.

Tekst umieszczony 06.03.2008

reprodukcje obrazów pochodzą ze strony internetowej: http://www.pinakoteka.zascianek.pl/

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978