szyszko bohuszAdolf Szyszko-Bohusz urodził się 1 września 1883 r. w Narwie (dzisiaj Estonia), zmarł 1 października 1948 r. w Krakowie i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Polski architekt, konserwator, wykładowca akademicki. Jeden z czołowych architektów polskich w pierwszej połowie XX w. W latach 1902-09 studiował architekturę w Petersburgu. Od 1910 r. prowadził praktykę architektoniczną w Krakowie. W latach 1913-16 wykładał na Politechnice Lwowskiej, gdzie zorganizował Katedrę Nowoczesnej Architektury na Wydziale Budownictwa Lądowego. Na tej uczelni w 1919 r. otrzymał stopień doktora. W 1920 r. został profesorem na Uniwersytecie Jagiellońskim a także kierownikiem Katedry Architektury Zabytkowej na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, której w latach 1924-29 był rektorem. W 1932 r. został kierownikiem Katedry Projektowania Monumentalnego Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1945 r. był współinicjatorem i współorganizatorem Wydziału Architektury w Akademii Górniczej w Krakowie i jego pierwszym dziekanem. Adolf Szyszko-Bohusz prowadził liczne prace konserwatorskie, w tym najbardziej prestiżowe na Wzgórzu Wawelskim, gdzie badając fazę przedromańską i romańską zabudowy wzgórza odkrył pozostałości rotundy świętych Feliksa i Adaukta oraz na Zamku Królewskiego w Warszawie. Kierował pracami konserwatorskimi w kolegiacie w Wiślicy, na Jasnej Górze w Częstochowie, w krakowskich kościołach Bożego Ciała i św. Katarzyny w opactwach cystersów w Szczyrzycu i benedyktynów w Tyńcu, zamków w Będzinie, Nowym Sączu i Wiśniczu Nowym. Szyszko-Bohusz w czasie II wojny światowej pracował jako rysownik w prywatnym biurze niemieckim (co było powodem oskarżeń o kolaborację), które zajmowało się różnymi pracami na terenie Wawelu, działał w tajnym Komitecie Wawelskim. Opublikował liczne rozprawy o architekturze średniowiecznej i odkryciach na Wawelu m.in. "Z historii romańskiego Wawelu" (1923), "Wawel średniowieczny" (1932). Był członkiem wielu towarzystw naukowych i artystycznych oraz współredaktorem pism "Architekt" i "Głos Plastyków". Jako architekt początkowo projektował budynki o cechach zaczerpniętych z polskiej architektury renesansowej, barokowej i klasycystycznej, przechodząc do dojrzałego modernizmu. Wiele z jego projektów zostało zrealizowanych w Krakowie, są to m.in.: sarkofag Juliusza Słowackiego, wejście z baldachimem do krypty Józefa Piłsudskiego i Brama Herbowa na Wawelu, Gmach Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Wielopole czy własna willa w Krakowie-Przegorzałach. Z innych projektów Adolfa Szyszko-Bohusza warto wymienić rezydencję Prezydenta RP w Wiśle, mauzoleum gen. Józefa Bema w Tarnowie czy Dom Zdrojowy w Żegiestowie. Szyszko-Bohusz projektował też budowle sakralne, na terenie diecezji tarnowskiej są dwa takie obiekty: kościół parafialny w Klikowej, obecnie dzielnicy Tarnowa oraz kościół we wsi Bucze w powiecie brzeskim. Architekt brał udział w licznych konkursach m.in. na budowę: Świątyni Opatrzności w Warszawie, katedry w Katowicach, kościoła misjonarzy we Lwowie, seminarium w Pszczynie. W 1948 roku zdobył I nagrodę za projekt konkursowy odbudowy kościoła św. Aleksandra w Warszawie, przygotowany we współpracy z Witoldem Korskim. Zwyciężył też w konkursie na pałac prezydenta Litwy w Kownie (projekt niezrealizowany).

Obiekty Sakralne:
- Częstochowa-Jasna Góra, klasztor paulinów, Spowiednica Domu Pańskiego i Wieczernik (1921-27)
- Trembowla (Ukraina), kościół śś. Piotra i Pawła (1924-28)
- Kraków-Ruszcza, kościół św. Grzegorza, dobudowa kaplicy i zakrystii (1925)
- Poznań, kościół MB Różańcowej (1946-49)
- Bucze, kościół MB Nieustającej Pomocy (1946-47)
- Kraków-Prokocim, kościół MB Dobrej Rady (1948-57)
- Tarnów-Klikowa, kościół Niepokalanego Serca NMP (1948-50)

Obiekty użyteczności publicznej:
- Kraków, gmach Pocztowej Kasy Oszczędności, ul. Wielopole 19-21 (1922-25)
- Częstochowa, gmach Poczty Głównej (1926)
- Żegiestów, Dom Zdrojowy (1927-29)
- Żegiestów, pensjonat "Warszawianka" (1929)
- Wisła, rezydencja Prezydenta RP w Wiśle (1929-30)
- Kraków, Dom Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego im. marszałka Józefa Piłsudskiego, ul. Oleandry 2 (1931-34)
- Kraków, gmach Gimnazjum i Seminarium Paulinów, ul. Skałeczna 16 (1931-34)
-  Kraków, Dom Związku Artystów Plastyków im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, ul. Łobzowska 3 (1934-39)
- Krynica, Oficerski Dom Wypoczynkowy (1938)
- Kraków-Zwierzyniec, Zamek w Przegorzałach, ul. Jodłowa 13 (1941-43), wspólnie z Richardem Pfobem, Hansem Petermairem

Kamienice i wille prywatne:
- Kraków, dom czynszowy, pl. Mariacki 7 (1912)
- Kraków, dom czynszowy Cybulskich i Włodarskich, ul. Zwierzyniecka 15 (1912-13)
- Kraków, Dom Wikariuszy, ul. Tyniecka 7 (1921)
- Kraków, Domy Pracowników Pocztowej Kasy Oszczędności, ul. Zyblikiewicza 5 (1925-27)

- Kraków-Zwierzyniec, dom własny (willa Odyniec), ul. Jodłowa 13a (1924-26)
- Kraków, willa Spissów, ul. Jodłowa 21 (1924-30)
- Kraków, dom czynszowy Towarzystwa Ubezpieczeniowego Feniks, Rynek Główny 21 (1929-32)
- Kraków, willa Stanisława Kochanowskiego, ul. Domeyki 1 (1936-37)
- Kraków, willa Kazimierza Jelonka w Krakowie, ul. Domeyki 2 (1936-37)
- Kraków, Dom Polonii, Rynek Główny 14, elewacja (1938)

Inne obiekty:
- Radom, drukarnia Jana Kantego Trzebińskiego, podwórze kamienicy przy ul. Żeromskiego 28 w (1918-20)
- Kraków-Wawel, Brama Herbowa na Wawelu (1921)
- Kraków-Wawel, sarkofag Juliusza Słowackiego w katedrze św. Stanisława i św. Wacława (1927)

- Tarnów, Mauzoleum gen. Józefa Bema (1929)
- Warszawa, grobowiec rodziny Mościckich na Starych Powązkach (1931)
- Kraków-Wawel, baldachim nad wejściem do krypty Józefa Piłsudskiego w katedrze św. Stanisława i św. Wacława (1936-37)
- Kraków-Wawel, wystrój Krypty Srebrnych Dzwonów w św. Stanisława i św. Wacława (1936-37)

Tekst umieszczony 09.11.2005, aktualizowany i poprawiony 22.11.2016

LITERATURA

Burno F,. Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczypospolitej, Warszawa 2012
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Rożek M., Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków 2006

Sztuka świata. Leksykon L-Z, t. 13, Warszawa 2000
Zbroja B., Architektura międzywojennego Krakowa, Kraków 2013
Strona internetowa: http://szlakmodernizmu.pl/modernizm/architekci
Strona internetowa:
http://culture.pl/pl/tworca/adolf-szyszko-bohusz

Obiekty sakralne projektowane przez Adolfa Szyszko-Bohusza

Pozostałe projekty Adolfa Szyszko-Bohusza

kościół NSPJ (dawna cerkiew),