Szczepanów - miejscowość w powiecie brzeskim  (województwo małopolskie).
HISTORIA. Parafia w Szczepanowie powstała być może już w XI w. a jej fundację XIII-wieczne przekazy źródłowe przypisują św. Stanisławowi ze Szczepanowa. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z około 1230 r. Wiadomo, że początkowo istniały tutaj kościoły drewniane, pierwszy z nich fundowany jakoby przez św. Stanisława bpa miał ulec zniszczeniu w czasach bpa Iwona Odrowąża a drugi został rozebrany około 1470 r. Wtedy też rozpoczęto budowę murowanego kościoła z fundacji Jana Długosza, kanonika krakowskiego. Został spalony w czasie działań wojennych w 1914 r. i następnie odbudowany w w latach 1921-22. Obecnie stanowi on południową nawę większego kościoła, zbudowanego w 1914 r. według projektu Jana Sas Zubrzyckiego. Konsekracji nowego kościoła dokonał w 1930 r. bp sufragan tarnowski Komar. ARCHITEKTURA. Stary kościół gotycki zbudowany został z cegły z użyciem kamienia. Jednonawowy z węższym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie, z niewielką kaplicą przy nawie. Połączony z nowym kościołem przebiciami w północnej ścianie nawy. Na zewnątrz kościół opięty przyporami uskokowymi, między którymi od wschodu wbudowany został w 1883 r. Ogrójec. Nad nawą i prezbiterium dachy dwuspadowe, nad kaplicą pulpitowy, wszystkie kryte dachówką. Wewnątrz prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, z żebrami spływającymi na kamienne wsporniki w kształcie tarcz z herbami Wieniawa Jana Długosza. W nawie strop kasetonowy z 1925 r. Tęcza ostrołukowa. W kaplicy tablica erekcyjna z 1470 r., kamienna z płaskorzeźbiona postacią św. Stanisława, inskrypcją i herbami: Prus, Wieniawa, Dębno i Leliwa. Dwa portale gotyckie, kamienne, schodkowe tzw. długoszowskie. Nad portalem głównym kartusz z herbem Wieniawa. Nowy kościół neogotycki, wzniesiony również z cegły i kamienia. Dwunawowy, gdzie nawa boczna od północy znacznie węższa i niższa od głównej. Prezbiterium zamknięte pięciobocznie, przy nim zakrystia zamknięta dwubocznie. Przy korpusie od zachodu wysoka wieża o pięciu kondygnacjach, z których najwyższa szersza, nadwieszona, nakryta ostrosłupowym hełmem ujętym czterema również ostrosłupowymi iglicami. Po bokach wieży dwa przedsionki o formie niskich kwadratowych baszt, nakrytych dachami namiotowymi. Na zewnątrz kościół opięty przyporami i obwiedziony fryzem arkadkowym. Nad prezbiterium i nawa główną wysokie dachy dwuspadowe z wieżyczka na sygnaturkę po środku, nad nawą północną dach pulpitowy. Wnętrze nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Do wnętrza prowadzi okazały portal główny, ujęty trójkątnie zwieńczoną obudową. Nawa główna oddzielona od naw bocznych ostrołukowymi arkadami, tęcza również ostrołukowa. Portal do zakrystii kamienny, renesansowy XVI w. z herbami Ostoja i Dębno, przeniesiony z rozebranej kaplicy przy starym kościele. Okna ostrołukowe. POLICHROMIA wnętrza figuralna i ornamentalna, malowana przez Macieja Makarewicza w latach 1959-1961. W prezbiterium nowego kościoła ze scenami z życia św. Stanisława. W nawie głównej po prawej stronie od dołu: anioły przedstawiające cnoty chrześcijańskie, sceny z życia Marii oraz święte Męczenniczki pierwszych wieków chrześcijaństwa, po lewej stronie aniołowie symbolizujący cnoty, dalej święci Apostołowie i najwyżej święci Wyznawcy. W prezbiterium kościoła gotyckiego sceny z życia św. Marii Magdaleny, w nawie na ścianie południowej przedstawienia świętych Pokutników i Pustelników, na ścianie północnej scena chrztu Polski, natomiast na ścianie zachodniej śpiewający i grający aniołowie. WITRAŻE figuralne. W kościele gotyckim: Opłakiwanie Ukrzyżowanego Jezusa przez Marię Magdalenę z XVII w., pozostałe projektowane przez Józefa Dutkiewicza około 1925 r., śś Maria Magdalena pod krzyżem, Jan Chrzciciel i Helena, śś Józef i Michał Archanioł oraz śś Franciszek i Dominik, w oknie okrągłym Gołębica jako symbol Ducha Świętego. W nowym kościele w prezbiterium przestawiają Jezusa Chrystusa, Trójcę Świętą i Maryję, w nawie północnej Matkę Bożą z Dzieciątkiem oraz Świętego Stanisława. WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny neogotycki, w charakterze tryptyku w bogatej oprawie architektonicznej, wykonany w latach 1920-1923 według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, z kamienia, marmuru i drewna. W polu środkowym obraz św. Stanisława z 1923 r., nad którym tarcza z orłem piastowskim, po bokach rzeźby śś. Piotra i Pawła oraz płaskorzeźbione sceny z życia św. Stanisława. Ołtarze boczne: jeden w nawie północnej neobarokowy z 1925 r. z obrazem Serca Pana Jezusa; w nawie południowej (stary kościół):  tryptyk późnogotycki z końca XV w., w polu środkowym z obrazem MB z Dzieciątkiem ze śś. Stanisławem i Marią Magdaleną oraz fundatorami z herbem Prus, na awersach skrzydeł: śś. Stanisław i Mikołaj, Zwiastowanie, św. Zofia z córkami i Nawiedzenie; na rewersach Pojmanie, Biczowanie, Niesienie Krzyża i Ukrzyżowanie; w predelli Św. Rodzina; trzeci późnobarokowy z XVIII-XIX w., przeniesiony z kościoła par. w Bochni z obrazem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Ambona neogotycka z około 1920 r., projektowana przez Jana Sas-Zubrzyckiego, z płaskorzeźbami Chrystusa Dobrego pasterza oraz czterech Ewangelistów. Konfesjonały, stalle i ławy neogotyckie, wykonane w latach 1920-30. Chrzcielnica romańska, której metrykę odkryto w 2006 r. W związku z tym odkryciem pojawiły się głosy, że mógł w niej zostać ochrzczony św. Stanisław, byłaby to więc jedna ze starszych chrzcielnic zachowanych na ziemiach polskich. Chrzcielnica gotycka z brązu z 1534 r. Kropielnica kamienna z 1728 r. Organy 30-głosowe z neobarokowym prospektem, sprowadzone z miejscowości Boguszów-Gorce w latach 1947-48. Epitafia: 1. Stanisława Młodeckiego (zm. 1605), renesansowe; 2. Elżbiety z Jordanów Gładyszowej (zm. 1617), renesansowe; 3. Teofili Bossowskiej (zm. 1829). Dzwony zawieszone na wieży nowego kościoła: 1. być może z XV w.; 2. z 1518 r.; 3. z 1519 r.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013

LITERATURA

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 3, Powiat brzeski, Warszawa 1953Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972
Krupiński A., Zabytki urbanistyki i architektury województwa tarnowskiego, Kraków 1989
Pasternak P., Katalog organów w diecezji tarnowskiej, maszynopis
Stefański K., Jan Sas Zubrzycki i Andrzej Lenik - z pracowni architekta i rzeźbiarza, Wrocław 2004
Strona internetowa: www.stanislaw.tarnow.opoka.org.pl