Jan Sas-Zubrzycki, urodzony 25 czerwca 1860 r. w Tłustem na Podolu, zmarł 4 sierpnia 1935 r. we Lwowie, pochowany został na Cmentarzu Łyczakowskim. Architekt, teoretyk architektury, inwentaryzator, konserwator sztuki. Ukończył wydział architektury Politechniki Lwowskiej. Do 1912 r. pracował w Urzędzie Budownictwa w Krakowie, następnie został profesorem historii architektury na Politechnice Lwowskiej. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Założył i prezesował Towarzystwu Opieki nad Zabytkami Sztuki i Kultury we Lwowie. Opublikował liczne prace zawierające m.in. rozważania na temat polskiego stylu narodowego. Wskazywał na oryginalne, rodzime cechy polskiej architektury. Jako architekt tworzył głównie w duchu modnego wówczas neogotyku. Badał polskie style budownictwa monumentalnego i drewnianego, szczególną uwagę zwracając na staropolską ciesiołkę, której był znawcą i wielbicielem. Był świetnym rysownikiem, akwarelistą i fotografikiem. Projektował okazałe kościoły, opracowywał też projekty świeckich budowli użyteczności publicznej i budynków na zamówienia prywatne. Zaprojektował m.in. ratusze w Jordanowie, Niepołomicach i Zatorze oraz kilka kamienic przy rynku w Myślenicach (Rynek 4, 8 i 9). W Myślenicach zaprojektował też budynek straży pożarnej i internat szkoły przy ul. Jagiellońskiej 2. Zbudował dla siebie willę w Zabierzowie przy ul. Krakowskiej 149 a w Krosnie willę dla swojego przyjaciela i współpracownika Andrzeja Lenika przy ul. Lwowskiej 6. Kilka budynków powstało też w Krakowie, m.in. dom własny przy ul Słowackiego 7, sąsiednia kamienica przy ul Słowackiego 9 i kamienica Zimlera przy ul. Kurniki 3 (wspólnie z J. Donhajzerem). Znaczącą część jego artystycznego dorobku stanowią budowle sakralne. Architekt wzniósł około 45 kościołów i około 20 przebudował na terenie Małopolski, Podola i Bukowiny. Najczęścij projektował świątynie w stylu neogotyku "nadwiślańskiego" lub neorenesansu "zygmuntowskiego". W Krakowie na Podgórzu zaprojektował dwa kościoły (św. Józefa i redemptorystów), rozbudował też kościół św. Wincentego a Paulo na Kleparzu, przedłużając jego prezbiterium i dobudowując kaplicę MB z Lourdes. Zaprojektował kościoły parafialne w Błażowej, Chodowie, Cieklinie, Głogoczowie, Górnie, Izdebkach, Jedliczach, Jordanowie, Kasince Małej, Kleczy Dolnej, Lubatowej, Masłowie, Niewodnej, Sokołowie Małopolskim, Sukowie, Sułoszowej, Trześni, Trześniowie, Zaleszanach oraz kościół księży michalitów w Miejscu Piastowym. Szczególnie wiele realizacji Sas Zubrzyckiego mamy na terenie diecezji tarnowskiej. Są to kościoły w Bielczy, Bruśniku, Ciężkowicach, Jadownikach Podgórnych, Łapczycy, Łężkowicach, Nowym Sączu-Biegonicach, Otfinowie, PiotrkowicachPorąbce Uszewskiej, Porębie Radlnej, Ryglicach, Siedliskach-Bogusz, Szczepanowie, Szczurowej, kościół misjonarzy w Tarnowie, Wietrzychowicach i Żeleżnikowej. Architekt pracował też przy rozbudowie kościołów w Borzęcinie, Szczucinie i Trzcianie. Zaprojektował grotę z Lourdes w Porębie Spytkowskiej. Najprawdopodobniej jego autorstwa jest kaplica Jastrzębskich na cmentarzu w Dębnie (1906). Kilka świątyń projektowanych przez architekta znajduje sie dziś na terenie Ukrainy. Są to kościoły: dominikanów w Czortkowie, kapucynów we Lwowie oraz kościół parafialny w rodzinnej miejscowości Tłuste na Ukrainie, gdzie według jego projektu wzniesiono także cerkiew greckokatolicką.

Tekst umieszczony 11.09.2003, ostatnio aktualizowany 05.10.2007
Dziękuję panu Janowi Tyssonowi, wnukowi architekta, za cenne wskazówki i informacje.

 LITERATURA

Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Stefański K., Jan Sas Zubrzycki i Andrzej Lenik - z pracowni architekta i rzeźbiarza, Wrocław 2004

Kościoły na terenie diecezji tarnowskiej

Kościoły poza terenem diecezji tarnowskiej

Pozostałe realizacje Jana Sas-Zubrzyckiego